10x typische Tilburgse uitspraken uit het Tilburgs dialect
Tilburgs is een levendig dialect met unieke uitspraken. Studenten kunnen nu leren hoe ze Tilburgers begrijpen, van "Ammòl op sjanternèl" (op stap) tot "Doe efkes normaol" (doe normaal). Tilburgers waarderen het als je hun dialect probeert!
Het Tilburgs is een Brabants dialect vol frivole woorden en bloeiende klankkleuren. En ook wel een beetje rauw. Erg rauw soms. Als studentenstad bij uitstek kent Tilburg een mooie groep 'import-studenten'. Ben jij er één van? Leer met deze blogpost over typische Tilburgse gezegden de locals beter kennen!
Eigenlijk is 'het Tilburgs' een soort verzamelnaam voor een reeks dialecten die je in het midden van Brabant treft - en dus niet enkel en alleen in de textielstad. Zo heb je met het Maaslands, Hollands-Brabants en Tilburgs de drie dialecten uit Midden-Noord-Brabant. Het gebied van dit soort dialect loopt van het noorden bij de Maas door tot over de grens in België. Taalkundigen kunnen het dialect Tilburgs onderscheiden, omdat het buiten de invloed van zowel de oostelijke (Limburg) en westelijke (Antwerpen) accenten valt. Ofwel: lekker eigenwijs! En een beetje eigenwijs, daar houden Tilburgers wel van.
Helaas sterven sommige dialecten uit. Het Tilburgs is er daar niet één van. Er wordt nog regelmatig in het dialect geschreven. Er is bovendien een Tilburgs woordenboek (link onderaan de post) en er is zelfs een Kuifje-album verschenen in het dialect. Het Tilburgs is dus hartstikke springlevend en klinkt bovendien als een klok! Tijd dus om als 'import-student' even een korte cursus Tilburgse gezegden te ondergaan. Zo babbel je straks praktisch als een local.
Allemaal op stap – "Ammòl op sjanternèl"
Meer dan relevant voor de gemiddelde student die het feesten geen moment uit z'n 'kupke' krijgt. Uitgaan of op stap gaan, is op sjanternèl gaon en dat is uiteraard heel erg gezellig. En Tilburg is een stad die bruist van de studenten en de gezelligheid. Tel daarbij op dat Brabantse nachten lang zijn en op stap gaan is sowieso feest.
Dat is de aard van het beestje – "Dè is den aord van 't bisje"
Een typisch voorbeeld van hoe het Tilburgs dialect klinkt: zacht, rond en nét even anders. De betekenis? Sommige eigenschappen veranderen nooit. Zo zit iemand gewoon in elkaar.
Een knap meisje – "Un schôon mèdje"
In het Tilburgs dialect zeg je geen “knap meisje”, maar gewoon “un schôon mèdje”. Simpel, duidelijk en lekker direct, precies zoals Tilburgse uitspraken horen te zijn. De kans dat je op sjanternèl zo’n schôon mèdje tegenkomt is trouwens groot, want Tilburg barst van de studenten én de gezelligheid.
Ik versta hem niet zo goed – "Wè zeetie nou?"
Niet de beste openingszin als je eenmaal 'un schôon mèdje' tegenkomt. Tilburgers verstaan de kunst om mooie, beschaafde parafrasen te vertalen naar bondige, eigenzinnige zinsdelen. "Wè zeetie nou?" is een must-have in je Tilburgs arsenaal als import-student.
Ik ga maar eens weg – "Ik naai der uit"
Geen zorgen, het klinkt heftiger dan het is. In het Tilburgs dialect betekent dit gewoon: ik ga ervandoor. Of je nou naar huis gaat na het stappen of subtiel een awkward situatie verlaat, dit is een klassieker onder de Tilburgse uitspraken.
Pardon, ik heb u niet zo goed begrepen, zou u dit nog eenmaal willen herhalen – "Wè?"
Deze spreekt eigenlijk voor zich. In het Tilburgs dialect maken ze het zichzelf niet moeilijker dan nodig is. Waar je in keurig Nederlands een hele zin zou gebruiken, volstaat hier gewoon één woord: “Wè?”. Kort, krachtig en vooral duidelijk. Het is misschien wel één van de meest herkenbare Tilburgse uitspraken en hoort absoluut thuis tussen de typisch directe Tilburgse woorden die je in de stad overal tegenkomt.
Maar jongen toch! – "Mar mènneke tòch!"
Het betekent zoiets als: “Serieus?” of “Wat is dit nou weer?” Eén van die typische Tilburgse uitspraken die extra kracht krijgt door de toon waarop je ’m zegt. Gaat het om een vrouw? Dan wordt ‘mènneke’ gewoon ‘meske’ of ‘mèdje’.
Hou je toch eens rustig – "Haawt oe gemak tòch es"
Typisch iets wat je hoort in het Tilburgs dialect wanneer iemand zich druk maakt om helemaal niks. Letterlijk betekent het: doe rustig aan. Oftewel: adem in, adem uit en maak er geen drama van. Een van die fijne Tilburgse uitspraken die meteen de nuchterheid van de stad laat zien.
Sla met ui met ei met aardappelen – "Slaoj meej jöön mee aaj mee èèrpel"
Een echte tongbreker uit het Tilburgs dialect. Het betekent simpelweg: sla met ui, ei en aardappelen. Klinkt simpel, maar probeer het maar eens snel achter elkaar te zeggen. Dit soort Tilburgse woorden maken duidelijk dat de zachte G nog maar het begin is.
Kruikenzeiker
Misschien wel het bekendste woord uit het Tilburgs dialect. Een bijnaam voor een inwoner van Tilburg, ontstaan in de tijd van de textielindustrie. Arbeiders gebruikten vroeger kruiken met urine om wol te bewerken. Vandaar de bijnaam. Tegenwoordig dragen Tilburgers ’m met trots tijdens carnaval.
Andere vermeldingen die handig zijn om te weten in de omgang met Tilburgers zijn "smoeder" en "meepassaant", waarbij de laatste zoiets betekent als 'ondertussen' of 'tegelijkertijd'. "Smoeder" is een hele typische verbastering die vrijwel alle Tilburgers in hun arsenaal weten. De 's' in smoeder komt van het woord 'ons' - ofwel 'ons moeder'. Grote delen van Nederland zouden dit vertalen als 'mijn moeder', maar daar denken ze in Tilburg dus anders over. Het plaatsen van 'ons' plakken ze voor het gemak dan ook overal voor. Zo krijg je 'ons Joeri', 'ons Jitse', 'onzen Karel' enzovoort.
Hopelijk verduidelijkt deze blog een hoop in je omgang met de locals van onze geliefde studentenstad vol met import! En onthoud: Tilburgers vinden het prachtig als je Tilburgs met ze praat - of een poging daartoe doet. Veel plezier!
Inspiratie nodig voor het altijd grappige Tilburgs en haar typische gezegden? Lees hier meer typisch Tilburgse uitspraken.
Misschien vind je dit nog interessant:
Op zoek naar een kamer in Tilburg? Neem hier snel een kijkje!
